STRAŻ MIEJSKA W ŚREDNIOWIECZNYM STRZELINIE

Początki Straży Miejskiej w Strzelinie wiążą się z powstaniem samego miasta.

Książę Świdnicki Bolko I Surowy dokonując lokacji Strzelina dn. 30.XI 1292r. utworzył również urząd wójta, który w imieniu księcia miał zarządzać miastem. Wójt odpowiadał również za bezpieczeństwo jego mieszkańców. Pierwszym wójtem Strzelina a więc również pierwszym dowódcą świeżo powołanego oddziału straży miejskiej był nieznany bliżej – Zygfryd (kroniki podają tylko jego imię). Władza wójta, która stała się dziedziczna obejmowała nie tylko sam Strzelin ale również okoliczny okręg wiejski co oznaczało, że zadania straży miejskiej sięgały również poza granice miasta. W 1349r. książę Bolko II przekazał władzę w mieście wybieranej przez mieszczan radzie miejskiej z burmistrzem na czele – powierzając jej również sprawy bezpieczeństwa. Strzelin był już wówczas otoczony murem obronnym. Straż Miejska w czasie pokoju była jedyną instytucją, której zadaniem była obsada murów, baszt i bram miejskich. Stałe posterunki strażników (kilkuosobowe) przebywały w basztach: czterech narożnych i trzech tzw. bramnych (nad bramą wrocławską, ziębicką i wodną). Zadaniem ich był całodobowy obchód murów po otaczających je od wewnątrz specjalnych kamiennych i drewnianych pomostach ( wyjście dla strażników jest widoczne do dziś na jedynej zachowanej baszcie tzw. prochowej). Straż Miejska miała obowiązek wieczornego zamykania i porannego otwierania bram miejskich. Część strażników zatrudniana na murach i basztach nie była opłacana z kasy miejskiej lecz przez rzemieślników zrzeszonych w cechy. Jednym z zadań cechów było bowiem ponoszenie kosztów obrony miasta. Każdy z nich miał przeznaczony do obrony fragment murów. Jedna z narożnych baszt – „Piekarska” była utrzymywana przez cech piekarzy i oni opłacali strażników miejskich strzegących tego naroża murów, druga – „Garncarska” była na utrzymywaniu cechu garncarzy i oni też utrzymywali strażników z tej strony murów. Cechy płaciły też specjalny podatek na uzbrojenie strażników miejskich strzegących murów, bram i baszt. Na ich wyposażeniu były: pancerze, miecze, włócznie i kusze, a od połowy XV wieku również broń palna. Zadaniem straży  miejskiej był również regularny obchód miasta i pilnowanie porządku publicznego, gdyż w tym czasie nie było jeszcze odrębnej instytucji policji. Nie było również wyodrębnionej straży pożarnej, a właśnie pożary były największym zagrożeniem i zmorą dla mieszkańców w znacznej części drewnianego jeszcze miasta. To straż miejska organizowała akcję gaszenia pożarów, ścigała i doprowadzała przed oblicze sądu (była nim tzw. ława miejska z wójtem na czele) ewentualnych podpalaczy. Tych ostatnich traktowano jak zabójców – bezwzględną karą śmierci, najczęściej przez spalenie na stosie. Strażnicy miejscy doprowadzali też skazańców w ręce kata. Wyroki odczytywano przy kamiennym stole obok ratusza a skazanych za zabójstwo, zuchwałą kradzież, obrazę władzy, czy inny groźny wówczas czyn przestępczy strażnicy miejscy w asyście kata prowadzili w pochodzie wśród szpaleru tłumów za bramę Ziębicką. Dalej strażnicy prowadzili skazanego w stronę „Szubienicznej Góry” obok kamieniołomów na zachód od miasta (podejście pod tą  górę zaczynało się na początku dzisiejszej ulicy Dzierżoniowskiej przy placu 1 – Maja, przekop dla kolei i wiadukt wzniesiono dopiero w drugiej połowie XIX w. Za dzisiejszym wiaduktem po lewej stronie była „Szubieniczna Góra”). Strażnicy asystowali przy wykonywaniu wyroku przez kata (przez powieszenie).

Straż miejska pomagała również w ściąganiu danin i podatków należnych miastu.

W 1310r. Strzelin uzyskał prawo pobierania cła od przejeżdżających kupców obcych. Poborcy skarbowemu towarzyszył zawsze strażnik miejski. W 1350r. Książę Mikołaj Ziębicki nadał niektórym cechom rzemieślniczym tzw. prawo mili, np. szewcom. Oznaczało to, że w promieniu 1 mili za miastem ( 1 mila – ok. 7 km) nie można było zakładać konkurencyjnego zakładu, np. szewskiego. Pilnowała tego również Straż Miejska.

Strażnicy dbali również o moralność mieszkańców Strzelina i okolicznych wsi.

W późniejszych latach ( 1577) wprowadzono tzw. prawo nyskie (Nysa stolica księstwa biskupów wrocławskich) – oto jakich m.in. 2 przepisów musieli pilnować strażnicy miejscy:

„ … 20. Godziwe tańce są dozwolone do zmierzchu. Wieczorem są tańce całkowicie

i stanowczo zabronione pod karą 10 marek i opłaty sądowej w wysokości 12 gr..”

„ … 21. Bezwstydne wykręcanie się i inne nieprzystojne rzeczy w tańcu są zakazane pod karą jednej kopy groszy i opłatą sądową w wysokości 12 gr.”

Ciekawostka, cytat ze strzelińskiej kroniki z XVII wieku:

„ … 27 kwietnia 1611r. piękna Rozyna córka miejskiego stolarza, przez dwie godzina stała z żelazną obręczą na szyi. Taka karę za grzeszny romans z miejscowym piekarzem wymierzyła jej dbająca o morale Strzelinian ława miejska”.

Rzecz dział się na rynku przed ratuszem w asyście strażników miejskich.

Opracowanie : Janusz Czachorowski

Grafika: Bogusław Szychowiak

STRAŻ MIEJSKA we współczesnym Strzelinie

Ostatnie ćwierćwiecze XX wieku przyniosło Polsce przemiany ustrojowo – społeczne. Lata 1989 – 1990 to okres intensywnych wydarzeń politycznych rzutujących na losy obecnej Rzeczypospolitej. Nowy ustrój , nowy parlament , nowe władze państwowe i samorządowe. Nowe prawodawstwo wynikające z ówczesnej  rzeczywistości politycznej stanowiło podstawy współczesnego porządku prawnego regulującego funkcjonowanie instytucji państwowych i samorządowych  w tym także podstawy umożliwiające tworzenie lub inaczej mówiąc właściwie reaktywowanie formacji porządkowej znanej od średniowiecza pod nazwą Straż Miejska. Pierwszym aktem prawnym odrodzonej niepodległej Rzeczypospolitej umożliwiającym reaktywację Straży Miejskiej była ustawa o Policji z dnia 6 kwietnia 1990 roku , nadająca w art. 23 ust. 1 i art. 24 ust. 1 Burmistrzowi / Prezydentowi miasta uprawnienia do tworzenia zarządzeniem w porozumieniu z Ministrem Spraw Wewnętrznych samorządowych , umundurowanych służb porządkowych zwanych Strażą Miejską. Zarządzeniem Burmistrz / Prezydent miasta tworzył Straż Miejską oraz nadawał jej statut ,

w którym określone zostały szczegółowy zakres zadań i środków działania straży , uprawnienia i obowiązki funkcjonariuszy straży , a także jej organizacja , umundurowanie , dystynkcje i wyposażenie.

Burmistrz Miasta i Gminy Strzelin mając na uwadze potrzeby społeczności lokalnej w zakresie utrzymania ładu i porządku publicznego utworzył zarządzeniem nr : 0137/4/93 z dnia 1 lipca 1993 roku Straż Miejską w Strzelinie nadając jej jednocześnie statut. Strzelińska straż podjęła pracę w składzie 5-cio osobowym. Terenem jej działania było miasto Strzelin. W roku 1997 Sejm Rzeczypospolitej Polskiej uchwalił w dniu 29 sierpnia ustawę o Strażach Gminnych ( Miejskich ). Ustawa stała się pierwszym aktem prawnym regulującym całokształt zagadnień związanych z organizacją i pracą straży na obszarze całego kraju. Ustawą tą ustanowiono możliwość tworzenia straży gminnych oraz rozszerzenia działalności straży miejskich na obszar gmin. Dzień 29 sierpnia zgodnie z zapisem ustawy stał się Dniem Straży Gminnych ( Miejskich ). W okresie od 1993 do 2006 roku Straż Miejska w Strzelinie wykonywała czynności służbowe wyłącznie przy użyciu patroli pieszych. W roku 2006 wyposażona została w używany radiowóz Volkswagen Vento , a po dwóch latach jego eksploatacji w nowy pojazd służbowy marki Fiat Doblo. W kwietniu 2009 roku uruchomiono monitoring miejski składający się z centrum obsługi , 11-tu kamer oraz punktu obserwacji

w Komendzie Powiatowej Policji w Strzelinie. Zgodnie z postanowieniem Regulaminu Straży Miejskiej w Strzelinie straż składa się z sekcji patrolowo – prewencyjnej oraz z sekcji monitoringu miejskiego. W sekcji patrolowo – prewencyjnej pracuje 7 - u funkcjonariuszy natomiast w sekcji monitoringu miejskiego 4 – ech operatorów urządzeń obserwacyjno – rejestrujących. W chwili obecnej teren działania Straży Miejskiej w Strzelinie obejmuje miasto Strzelin oraz 36 sołectw gminy Strzelin.

Opracowanie : Marian Calów